ละติจูด 19.394675 , ลองจิจูด 98.928988 ความสูงจากระดับน้ำทะเล

สถานที่ตั้ง

ถ้ำเชียงดาว ตำบลเชียงดาว อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ รหัสไปรษณีย์ 50170

ประเภทสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ

ถ้ำ

สถานภาพ

- แหล่งธรรมชาติอันควรอนุรักษ์ตามมติคณะรัฐมนตรี 7 พฤศจิกายน 2532

ความสำคัญ/ลักษณะของสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ

           ถ้ำเชียงดาว เป็นสัญลักษณ์ประจำท้องถิ่นของอำเภอเชียงดาว เป็นถ้ำขนาดใหญ่บนดอยหลวงเชียงดาว ยอดเขาสูงประมาณ 2,180 เมตร และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่มีทัศนียภาพที่สวยงามและมีชื่อเสียงของจังหวัดเชียงใหม่

ตำนานความเชื่อ

           ตำนานเรื่องเล่ากันต่อ ๆ มาอีกว่ามีฤาษี ชื่อว่า “พรหมฤาษี” เป็นผู้วิเศษด้วยฌานอันแก่กล้า ได้เรียกประชุมเทวดา อินทร์ พรหม ยักษ์ อสูร นาคราช เป็นต้น เพื่อมาเนรมิตสิ่งวิเศษต่าง ๆ เช่น พระพุทธรูปทองคำ ต้นโพธิ์ทองคำ ช้างวิเศษหรือช้างเอราวัณ ดาบวิเศษหรือดาบศรีกัญชัย อาหารทิพย์ ม้าวิเศษ เป็นต้น สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ถูกเก็บไว้ที่ส่วนลึกภายในถ้ำและได้รับการดูแลรักษาเป็นอย่างดีจากเทวดาผู้มีฤทธิ์ชื่อว่า “เจ้าหลวงคำแดง” ครั้งหนึ่งมีชาวบ้าน 2 คน ได้เข้าไปในถ้ำเพื่อค้นหาของวิเศษ และต้องการนำออกมาจากถ้ำด้วย แต่แล้วก็มีอันเป็นไป คือทั้ง 2 คนหาทางออกมาจากถ้ำไม่ได้ แม้ญาติพี่น้องจะเข้าไปตามหาก็ไม่พบ ภายหลังมีชาวบ้านเข้าไปพบโดยบังเอิญ ปรากฏว่าคนหนึ่งเสียชีวิตไปแล้ว ส่วนอีกคนหนึ่งยังมีชีวิตอยู่ จึงนำมารักษาตัวที่บ้าน แต่เพียงไม่ถึงอาทิตย์ก็เสียชีวิต หลังจากนั้น ก็มีเรื่องราวของคนที่เข้าไปในถ้ำแล้วหลงทางกลับออกมาไม่ได้ จนต้องเสียชีวิตอยู่ในถ้ำ เพราะมีจิตอกุศลคิดอยากได้ของวิเศษนั้นมาเป็นสมบัติส่วนตัว ดังนั้น เรื่องราวในตำนานจึงกลายเป็นความเชื่อ ความศรัทธาในความ ศักดิ์สิทธิ์ของถ้ำหลวงเชียงดาวตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ประวัติศาสตร์ และโบราณคดี

ประวัติการศึกษาทางโบราณคดี

        ถ้ำเชียงดาว สร้างเมื่อ พ.ศ. 2310 มีชื่อเรียกกันอีกชื่อหนึ่งว่า วัดถ้ำหลวงเชียงดาว การก่อสร้างเริ่มครั้งแรกโดยพระครูบาประธรรมปัญญา และพ่อแสนปี ต่อมา พ.ศ. 2430 พระยาอินต๊ะภิบาล มาทำบันไดขึ้นสู่ปากถ้ำ พร้อมเสนาสนะและศิลปวัตถุอื่น ๆ ใน พ.ศ. 2456 มีฤาษีชื่อคันธะมาสร้างพระพุทธรูป จนถึงพ.ศ. 2477 ครูบาศรีวิชัย มาสร้างและบูรณะ นอกจากนั้นในสมัยหลังได้มีการสร้างและบูรณะเสนาสนะเพิ่มเติมจนถึงปัจจุบัน ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2514

        ภายในถ้ำ โดยเฉพาะโถงแรกที่เรียกชื่อว่าถ้ำพระ เนื่องจากมีการนำพระพุทธรูปเข้ามาประดิษฐาน สักการะในถ้ำจำนวนมาก

ลักษณะปัจจัยแวดล้อมทางธรณีวิทยา

        ถ้ำเชียงดาว อยู่บนดอยหลวงเชียงดาว ซึ่งดอยเชียงดาวนี้เกิดจากหินปูนยุคเพอร์เมียน (Permian) ประกอบด้วยหินปูนมวลหนาเป็นส่วนใหญ่ สลับกับหินปูนชั้นบางเป็นช่วง ๆ หินปูนมีสีเทาอ่อนถึงเทาเข้ม มีเนื้อหินปูนแบบหินปูนเนื้อโคลน มีซากดึกดำบรรพ์ของฟิวซูลินิด (Fusulinids) ถ้ำเชียงดาว เกิดเนื่องจากกระบวนการเกิดภูมิประเทศแบบคาสต์ ซึ่งเกิดจากการกระทำของน้ำ ทางน้ำใต้ดิน ทำให้เกิดหินงอกหินย้อยขนาดใหญ่และสวยงาม ภายในถ้ำเป็นจำนวนมาก แต่มีสีขุ่นเนื่องจากเป็นหินปูนเนื้อโคลน
        แร่ทุติยภูมิที่พบเป็นแร่แคลไซต์ (calcite) ได้แก่ หินย้อย หินงอก เสาหิน หลอดโซดา และตะกอนภายในถ้ำ ได้แก่ เศษหินถล่มจากหินน้ำไหล และหินปูน ตะกอนดินเหนียว

ลักษณะปัจจัยแวดล้อมทางกายภาพ

           ลักษณะทางกายภาพของถ้ำเชียงดาว ปากทางเข้าถ้ำสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง 442 เมตร แนวโถงถ้ำมี 5 โถง ประกอบด้วย
1.) โถงถ้ำพระนอนมีความยาว 351.46 เมตร
2.) โถงถ้ำน้ำมีความยาว 298.34 เมตร ซึ่งเป็นโถงที่มีความยาวต่อกัน
3.) โถงถ้ำม้ามีความยาว 86.25 เมตร
4.) โถงถ้ำลับแลมีความยาว 273.19 เมตร
5.) โถงถ้ำแก้ว (สำรวจในเส้นทางที่เชื่อมต่อมายังถ้ำพระนอน เนื่องจากปัจจุบันไม่เหมาะแก่การเข้าไป) มีความยาว 100.46 เมตร
     โดยโถงถ้ำพระนอนจะเชื่อมยาวต่อไปยังถ้ำน้ำ และโถงถ้ำม้าจะเชื่อมต่อไปถ้ำลับแล นอกจากนี้ ยังมีห้องเล็ก ๆ อีก ได้แก่ ปล่องแจ้ง ห้องประชุมเทวดา ห้องนาหิน  พบหลักฐานที่แสดงถึงวิวัฒนาการของถ้ำจำนวนมาก เช่น ระดับพื้นถ้ำเก่า หินถล่มขนาดเล็ก และใหญ่จำนวนมาก รอยแตกแบบมีแรงดึง (Tension Crack) นอกจากนี้ยังพบรอยระดับน้ำ หลุมยุบ และโพรงบริเวณเพดานถ้ำ (Anastomosis)

ลักษณะปัจจัยแวดล้อมทางชีวภาพ

        - พรรณพืช จากการศึกษาสังคมป่าเบญจพรรณบริเวณหลังคาถ้ำเชียงดาว บริเวณนี้เคยมีไม้สักขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก แต่ในปัจจุบันมีไม้อื่นผสม มีไผ่รวกขึ้นแทนที่ต้นไม้ที่ขึ้นอยู่ห่างและมีเรือนยอดโปร่งทำให้มีแสงส่องถึงไม้พื้นล่างได้มาก พันธุ์ไม้ส่วนใหญ่เป็นไม้ที่ผลัดใบ 
         - สิ่งมีชีวิตภายในถ้ำ-นอกถ้ำ จะมีค้างคาวที่อาศัยอยู่บริเวณถ้ำน้ำ และแมงมุมในถ้ำม้า

ประเภทการใช้ประโยชน์

        - การใช้ประโยชน์ที่ดิน เนื่องจาก พื้นที่ส่วนมากของ ตำบลเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ ได้ประกาศเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาว ดังนั้นจึงมีพื้นที่เกษตรกรรมประมาณร้อยละ 13 และเป็นพื้นที่ป่าไม้ ร้อยละ 64  
        - การใช้ประโยชน์ที่ดินรอบแหล่งธรรมชาติประเภทถ้ำ โดยรอบถ้ำเชียงดาว ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ป่าไม้ นอกนั้นเป็นพื้นที่เกษตรกรรมชาวบ้าน เช่น ไร่ สับปะรด สวนลำใย และสวนลิ้นจี่ และไม่พบกิจกรรมการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ส่งผลกระทบต่อถ้ำเชียงดาว
         - ปัจจุบันเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีทัศนียภาพที่สวยงามและมีชื่อเสียงแห่งหนึ่งของจังหวัด  

สุนทรียภาพและการพัฒนาทางกายภาพ

         ถ้ำเชียงดาว เป็นถ้ำที่น่าสนใจ ซึ่งตั้งอยู่เชิงเขาของดอยหลวงเชียงดาว ภายใน แต่ละถ้ำ มีความงามจากการเสกสรรปั้นแต่งของธรรมชาติ ชวนให้ตื่นตาตื่นใจกับปรากฏการณ์ของหินงอกหินย้อย ที่ก่อให้เกิดรูปร่างต่าง ๆ เป็นถ้ำขนาดใหญ่ ภายในมีหินงอกหินย้อยที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติที่สวยงาม บางแห่งเป็นซอกหลืบ เมื่อฉายไฟ จะมีประกายระยิบระยับ สามารถจินตนาการเป็นรูปต่าง ๆ ได้มากมาย เสน่ห์อย่างหนึ่งของที่นี่อยู่ตรงที่มีน้ำใสไหลเย็นจากในถ้ำ ไหลออกมาที่บริเวณหน้าถ้ำ เป็นอย่างนี้ชั่วนาตาปีไม่มีเหือดหาย และไหลมารวมกันเป็นสระน้ำ มีปลาน้อยใหญ่ว่ายวนไปมา ทำให้บรรยากาศสดชื่นและยังร่มรื่นด้วยพันธุ์ไม้ดึงดูดให้นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศมาเที่ยวกันเป็นจำนวนมาก

โครงการพัฒนา

การบริหารจัดการและการมีส่วนร่วมของชุมชน

1.) แผนการพัฒนาและบริหารจัดการถ้ำ
        การบริหารงานจัดการโดยคณะกรรมการวัด ซึ่งมาจากการเลือกโดยชาวบ้านหมู่ที่ 5 โดยทาง อบต. เชียงดาว ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องในการจัดการ โดยรายได้จากการท่องเที่ยวหลังหักรายจ่ายแล้วจะมอบให้วัด ในปัจจุบันคณะกรรมการวัดมีทั้งหมด 12 คน หน้าที่หลัก คือ เปิดถ้ำ ทำความสะอาด จัดงานในช่วงเทศกาล โดยจะมีการประชุมคณะกรรมการเมื่อมีวาระต่าง ๆ
        สำหรับมัคคุเทศก์ มีหัวหน้าตะเกียงคอยดูแล คือ คุณสุรีรัตน์ ไชยวงศ์ และมัคคุเทศก์คนอื่น ๆ จะคัดเลือกจากชาวบ้านที่อยู่ในหมู่ 5 เท่านั้น โดยต้องผ่านการฝึกหัดเป็นมัคคุเทศก์ก่อน ก่อนจะต้อนรับนักท่องเที่ยวจริง และหน่วยงานการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ได้เข้ามาช่วยเหลือในด้านอบรบมัคคุเทศก์ การสื่อสารภาษาอังกฤษกับนักท่องเที่ยวต่างชาติ การวางตัวที่ดีต่อนักท่องเที่ยว มัคคุเทศก์ในปัจจุบัน มีทั้งหมด 75 คน โดยจะสลับกันเข้ามาทำหน้าที่ต้อนรับนักท่องเที่ยววันละ 20-30 คน ในระหว่างที่มัคคุเทศก์ไม่ได้ทำหน้าที่ บางส่วนจะมีอาชีพเสริม เช่น ทำสวนผลไม้ หรือสานตะกร้า

2.) การมีส่วนร่วมของชุมชน
         ชาวบ้านหลายกลุ่มเข้ามาช่วยเป็นกรรมการบริหารวัดถ้ำเชียงดาว และนอกจากนี้ กลุ่มผู้ถือตะเกียงมีการแบ่งผลประโยชน์กันอย่างชัดเจน เพื่อเข้าวัด เก็บเป็นส่วนกลาง และผู้ที่ถือตะเกียงได้รับ 

สิ่งก่อสร้างและสิ่งอำนวยความสะดวก

สิ่งก่อสร้างและการบริการ
        1. ภายนอกถ้ำ
         ถ้ำเชียงดาวเป็นถ้ำที่เปิดเพื่อการท่องเที่ยวเชิงศาสนาอย่างเต็มตัว พื้นที่รอบ ๆ ตัวถ้ำซึ่งเป็นที่ตั้งของวัดมีพื้นที่ค่อนข้างกว้างขวาง พื้นที่โดยรอบตัวถ้ำเทพื้นปูน ประกอบด้วยสิ่งก่อสร้างในเชิงสัญญลักษณ์ทางศาสนา เพื่อที่จะให้ผู้มาเยือนวัดถ้ำได้ร่วมทำบุญบริจาคทานต่าง ๆ นอกจากนี้บริเวณพื้นที่ทำการ มีลานจอดรถ และห้องน้ำ สำหรับบริการนักท่องเที่ยวและผู้มาเยือน และมีป้ายชี้แจงรายละเอียดอย่างชัดเจน 

        2. ภายในถ้ำ
        ภายในโถงถ้ำมีการติดไฟส่องสว่างตั้งแต่ปากทางเข้าจนไปสิ้นสุดโถงถ้ำพระนอน แต่การเดินสายไฟส่องสว่างยังมีบางจุดที่สายไฟไม่เป็นระเบียบ และการใช้สีสันของหลอดไฟต่าง ๆ เพื่อประดับตามหินย้อยและหินงอกบางส่วนอาจไม่เหมาะสม เนื่องจากถ้ำพระนอน มีการติดไฟส่องสว่างผู้มาเยือนสามารถเดินชมได้โดยไม่ต้องมีมัคคุเทศก์ท้องถิ่น แต่ถ้ำแก้ว ถ้ำม้า ต้องมีมัคคุเทศก์ที่ถือตะเกียงเป็นผู้นำทาง ในส่วนถ้ำเหล่านี้จึงไม่พบมีป้ายบอกเส้นทางและรายละเอียดใด ๆ

        การเข้าถึง สามารถเดินทางโดยไปตามทางหลวงหมายเลข 107 (เชียงใหม่ - ฝาง) ก่อนถึงอำเภอเชียงดาว กิโลเมตรที่ 72 - 73 มีทางแยกเลี้ยวซ้ายเข้าไปประมาณ 5 กิโลเมตรจึงจะถึงถ้ำ

ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

        คาดว่าจะได้รับผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศมีการเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน ถึงแม้ว่าถ้ำเชียงดาวจะอยู่ในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาว แต่ปัจจุบันทางเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าได้มอบหมายในทาง วัด, องค์การบริหารส่วนตำบล และชาวบ้าน ดูแลเรื่องการบริหารจัดการตัวถ้ำ ดังนั้น ต้องมีการเร่งให้ความรู้กับผู้ที่ดูแลตัวถ้ำถึงผลกระทบที่อาจจะเกิดขึ้น และต้องทำความเข้าใจถึงหลักการการจัดการถ้ำที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ เพื่อที่จะลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงไปอาจส่งผลต่อระบบน้ำพุถ้ำ และเครือข่ายระบบอุทกวิทยาของถ้ำเชียงดาวและเครือข่ายสภาพภูมิประเทศแบบคาสต์ 

ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

      

หน่วยงานผู้ดูแลแหล่งธรรมชาติ
อบต.เชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ อำเภอเชียงดาว
หมายเลขโทรศัพท์: 0 5345 6317
ที่อยู่: 408 หมู่ที่ 8
อีเมล: -
ข้อมูลทางสถิติ
ระดับความสำคัญของแหล่งธรรมชาติประเภทถ้ำ
ภาพหลัก
แผนที่
ลักษณะทั่วไป
คุณค่าความสำคัญ
คุณค่าการใช้ประโยชน์
ผลกระทบที่พบเห็น
สิ่งอำนวยความสะดวก