ละติจูด 17.578741 , ลองจิจูด 101.71119 ความสูงจากระดับน้ำทะเล

สถานที่ตั้ง

วัดถ้ำผาปู่ ตำบลนาอ้อ อำเภอเมืองเลย จังหวัดเลย รหัสไปรษณีย์ 42100

ประเภทสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ

ถ้ำ

สถานภาพ

- แหล่งธรรมชาติจากโครงการแนวทางการจัดการแผนแม่บทเพื่อการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติ ปี 2547

ความสำคัญ/ลักษณะของสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ

        ถ้ำผาปู่ หรือ ถ้ำเพียงดิน เป็นภูเขาหินปูน อยู่ในอาณาเขตวัดถ้ำผาปู่ ซึ่งมีเนื้อที่ประมาณ 250 ไร่ เดิมเป็นเขตป่าสงวน ถ้ำเป็นโพรงลึกลงไปใต้ดิน เดิมมีธารน้ำไหลตลอดปี แต่ปัจจุบันแห้งขอดเพราะป่าโดยรอบถูกทำลาย ภายในมีโถงถ้ำกว้าง 3 ห้อง มีการปรับระดับพื้น ปูกระเบื้องเกือบทั้งถ้ำและบางส่วนปูพื้นซีเมนต์ มีการทำบันได มีไฟฟ้าให้ความสว่างซึ่งทางเทศบาลเป็นผู้ดำเนินการ  รวมทั้งมีหินงอกหินย้อยแต่บางส่วนถูกตัดออกไปเนื่องจากถูกดัดแปลงเป็นพุทธศาสนสถาน ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานของพระพุทธรูปปางต่าง ๆ มีพระนอนขนาดใหญ่ความยาวประมาณ 10 เมตร ภายในถ้ำมีหินงอกหินย้อยสวยงามมาก และยังมีแหล่งน้ำศักดิ์สิทธิ์ของชาวบ้านจังหวัดเลย                          

ประวัติศาสตร์ และโบราณคดี

ประวัติการศึกษาทางโบราณคดี
        เมื่อปี พ.ศ. 2475 ก่อตั้งเป็นสำนักสงฆ์ จนเมื่อปี พ.ศ.2498 หลวงปู่คำดี ปภาโส ได้ธุดงค์มาพบพร้อมกับสานุศิษย์จากจังหวัดขอนแก่น  จึงได้จำพรรษาและพัฒนาเป็นที่ตั้งวัดถ้ำผาปู่
        ปี พ.ศ. 2521 นายเจมส์ เพนนี นักศึกษาปริญญาเอกคณะมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย ได้ร่วมสำรวจกับโครงการโบราณคดีภาคตะวันออกเฉียงเหนือของกรมศิลปากร  เริ่มมีการค้นพบภาพเขียนสีในเขตจังหวัดเลย
        ปี พ.ศ. 2526 อาจารย์ปฐมฤกษ์ เกตุทัต จากคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้เข้าสำรวจและพบภาพเขียนสีอยู่บนเพิงผาวัดถ้ำผาปู่ จังหวัดเลย

หลักฐานทางโบราณคดีที่พบ
        1. หลักฐานทางโบราณคดีสมัยก่อนประวัติศาสตร์
            ภาพเขียนสีปรากฏอยู่บนเพิงผาบริเวณปากทางเข้าถ้ำพระ  หันไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ  เป็นภาพสัญลักษณ์  เขียนด้วยสีแดงคล้ำ สูงจากพื้นประมาณ 3 - 5 เมตร  ลักษณะภาพส่วนใหญ่เป็นการเขียนโครงนอกก่อนแล้วระบายทึบลงไป  
        2. หลักฐานทางโบราณคดีสมัยประวัติศาสตร์
            พระพุทธรูปต่าง ๆ แต่ที่สำคัญ คือ พระพุทธรูปที่ประดิษฐานอยู่ในถ้ำผาปู่ เช่น พระพุทธรูปปางมารวิชัย  พระพุทธไสยาสน์  พระพุทธรูปปางนาคปรก  พระพุทธรูปประทับยืน เป็นต้น  นอกจากนี้จากข้อมูลเดิมระบุว่ามีพระพุทธรูปศิลปะล้านช้างจำนวน 22 องค์ ประดิษฐานอยู่ในถ้ำ  แต่ปัจจุบันไม่พบพระพุทธรูปเหล่านั้นแล้ว

ลักษณะปัจจัยแวดล้อมทางธรณีวิทยา

        - สภาพธรณีวิทยานอกถ้ำ เป็นถ้ำหินปูนเรียงอยู่ตามแนวผา 4 ถ้ำ
        - สภาพธรณีวิทยาภายในถ้ำ ประเภทของถ้ำผาปู่เป็นถ้ำกึ่งแห้ง เนื่องจากบางส่วนยังมีการเกิดของหินงอก และหินย้อยอยู่ และบางส่วนแห้งแล้ว ตั้งอยู่ที่ตำบลนาอ้อ อำเภอเมือง จังหวัดเลย มีลักษณะภูมิประเทศแบบหินปูน (Karst topography) มีลักษณะทางธรณีวิทยา ประกอบด้วยหินแข็งยุคเพอร์เมียน (Permian: P2) หินที่พบในพื้นที่ประกอบด้วยหินปูน (Limestone) หินปูนโดโลไมต์เนื้อสีเทาจาง (Dolometic Limestone) หินยุคนี้อยู่ในช่วงอายุประมาณ 250-300 ล้านปี พบซากดึกดำบรรพ์ของสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในทะเลจำนวนมากพวกพลับพลึงทะเล (Crinoids) ปะการังเขาควาย (Rogusa) ไบรโอซัว แร่ทุติยภูมิที่พบเป็นแร่แคลไซต์ (calcite) ได้แก่ หินย้อย เสาหิน และตะกอนภายในถ้ำ ได้แก่ เศษหินถล่มจากหินน้ำไหล และหินปูน

ลักษณะปัจจัยแวดล้อมทางกายภาพ

        ลักษณะทางกายภาพของถ้ำผาปู่ ปากทางเข้าถ้ำสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง 285 เมตร แนวโถงถ้ำมี 4 โถงหลัก ประกอบด้วย โถงพระประธาน โถงพระนอน โถงพระยืน และโถงบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ มีความยาวรวม 241.17 เมตร เป็นโถงที่มีแนวต่อกัน พบหลักฐานที่แสดงถึงวิวัฒนาการของถ้ำจำนวนมาก เช่น ระดับพื้นถ้ำเก่า หินถล่มขนาดเล็ก และใหญ่จำนวนมาก นอกจากนี้ยังพบรอยระดับน้ำ และโพรงบริเวณเพดานถ้ำ (Anastomosis) 

ลักษณะปัจจัยแวดล้อมทางชีวภาพ

        - การสำรวจพรรณพืช พื้นที่ศึกษาส่วนใหญ่เป็นที่ราบที่มีพืชพันธุ์ดั้งเดิมเติบโตอยู่ แปลงตัวอย่างที่อยู่ใกล้ทางเข้าถ้ำจะมีชั้นดินตื้นกว่าแปลงตัวอย่างในบริเวณที่อยู่ห่างไกลออกไป พันธุ์ไม้ที่ขึ้นอยู่ในบริเวณนี้ไม่ค่อยหนาแน่นมาก ทำให้แสงแดดสามารถส่องผ่านลงมาถึงพื้นล่างได้มาก พันธุ์ไม้ส่วนใหญ่ในแปลงสำรวจเป็นพันธุ์ไม้ที่ผลัดใบ ไม้ต้นที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเพียงอกตั้งแต่ 4.5 เซนติเมตร หรือเส้นรอบวงตั้งแต่ 15 เซนติเมตร ขึ้นไป มีจำนวนทั้งสิ้น 32 ต้น โดยต้นไม้ทั้งหมดสามารถระบุชนิดพันธุ์ได้ 11 ชนิด ไม่สามารถระบุชนิดพันธุ์ได้ 1 ชนิด โดยชนิดพันธุ์ที่เป็นไม้เด่นในสังคม 5 อันดับแรก คือ มะค่าโมง (Afzelia xylocarpa (Kurz) Craib) มะขาม (Tamarindus indica L.) เหมือดเลือด (Glochidion daltonii (Mull. Arg.) Kurz) แคน (Shorea roxburghii G. Don) และจันผา (Dracaena cochinchinensis (Lour.) S.C.Chen.) ซึ่งมีค่าความสำคัญเท่ากับ 85.79, 66.15, 22.26, 22.11 และ 20.39 ตามลำดับ (ตารางที่ 7)  พันธุ์ไม้ทั้งหมดมีความสูงตั้งแต่ 2-18 เมตร โดยพันธุ์ไม้ที่สูงและใหญ่ที่สุด คือ ต้นมะขาม รองลงมาคือ ต้นแคน จากตารางดัชนีค่าความสำคัญ  พบว่า มะค่าโมงซึ่งเป็นพันธุ์ไม้เด่นที่สุดในพื้นที่นี้ เป็นชนิดพันธุ์ที่พบเห็นได้ทั่วไป มีจำนวนมาก แต่มีขนาดลำต้นไม่ใหญ่มากนัก ในขณะที่มะขามเป็นพันธุ์ไม้ที่พบได้น้อย แต่มีลำต้นขนาดใหญ่ จึงกลายเป็นพันธุ์ไม้ที่มีความเด่นเป็นอันดับที่ 2 ส่วนเหมือนเลือดจะพบได้น้อยกว่า และมีขนาดไม่ใหญ่มากจึงเป็นพันธุ์ไม้ที่มีความเด่นเป็นอันดับที่ 3 สำหรับการวิเคราะห์ความหลากหลายทางชีวภาพโดยใช้ดัชนีความหลากหลายของ Shanon-Weiner (H’) พบว่า สังคมพืชบริเวณถ้ำผาปู่มีค่าความหลากหลายทางชีวภาพเป็น 1.99 ซึ่งมีค่าใกล้เคียงกับความหลากหลายทางชีวภาพของถ้ำฝ่ามือแดงที่มีค่า 1.93 โดยพื้นที่ดังกล่าวทั้ง 2 พื้นที่นี้ พบว่า มีพันธุ์ไม้จากการสำรวจ 12 ชนิด เท่ากัน แต่มีการกระจายพันธุ์ไม่สม่ำเสมอ มีเพียง 1-2 ชนิดพันธุ์เท่านั้นที่สามารถพบได้ทั่วไป ในขณะที่พันธุ์ไม้อื่นพบเพียง 1 หรือ 2 ต้น เท่านั้น ซึ่งแตกต่างจากถ้ำเอราวัณที่มีจำนวนชนิดพันธุ์ 12 ชนิด เท่ากัน แต่มีค่าความหลากหลายทางชีวภาพสูงกว่า เนื่องจากมีการกระจายพันธุ์ของพันธุ์ไม้แต่ละชนิดได้ดีและสม่ำเสมอกว่า

        - สิ่งมีชีวิตภายในถ้ำ-นอกถ้ำ  ยังพบค้างคาวที่อาศัยอยู่ในถ้ำ

ประเภทการใช้ประโยชน์

        - การใช้ประโยชน์ที่ดินโดยรอบ ถ้ำผาปู่ ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ป่าไม้ จากนั้นจะเป็นพื้นที่เกษตรกรรม เช่น ยางพารา ข้าว ข้าวโพด และมันสำปะหลัง และไม่พบกิจกรรมการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ส่งผลกระทบต่อถ้ำผาปู่
        - เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของชาวบ้าน และเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของจังหวัดเลย

สุนทรียภาพและการพัฒนาทางกายภาพ

          วัดถ้ำผาปู่เป็นวัดที่เงียบสงบ เป็นสำนักวิปัสสนาและเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมและศาสนาที่มีชื่อเสียง เป็นที่รู้จักของพุทธศาสนิกชนโดยทั่วไป โดยเฉพาะสายปฏิบัติวิปัสสนา นอกจากนี้ภายในวัดยังมีทรัพยากรท่องเที่ยวทางธรรมชาติ เช่น ฝูงค่างแว่น ถ้ำต่าง ๆ บนเขานิมิต รวมทั้งบ่อน้ำในถ้ำผาปู่ที่ชาวบ้านเชื่อว่าเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์

โครงการพัฒนา

 

 

 

 

สิ่งก่อสร้างและสิ่งอำนวยความสะดวก

        - ภายนอกถ้ำ พื้นที่รอบวัดกว้างขวาง เทปูนเกือบหมด สามารถจอดรถได้ 
        - ภายในถ้ำ ด้านในหลายบริเวณที่เทพื้นปูน และมีการทำบันไดด้วยปูน
        - การเข้าถึง สามารถเดินทางไปตามทางหลวงหมายเลข 201 แยกเข้าทางหลวงหมายเลข 2115 ระยะทางประมาณ 2 กิโลเมตร จะถึงทางแยกเข้าสู่ถ้ำ

ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

        ถ้ำผาปู่เป็นถ้ำตาย อาจจะได้รับผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศที่ต่ำ เนื่องจากไม่พบการเกิดของหินงอก-หินย้อย

ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

        ถ้ำผาปู่มีภาพเขียนสี ซึ่งขณะนี้อาจจัดอยู่ในสภาวะวิกฤต เนื่องจากภาพเขียนถูกทำลายและถูกปิดทับด้วยแผ่นป้าย หรือการทาสีผนังถ้ำ

หน่วยงานผู้ดูแลแหล่งธรรมชาติ
เทศบาลตำบลนาอ้อ จังหวัดเลย อำเภอเมืองเลย
หมายเลขโทรศัพท์: 0 4283 4930
ที่อยู่: ถนนเลย-เชียงคาน
อีเมล: tessabannao.42100@gmail.com
ข้อมูลทางสถิติ
ระดับความสำคัญของแหล่งธรรมชาติประเภทถ้ำ
ภาพหลัก
แผนที่
ลักษณะทั่วไป
คุณค่าความสำคัญ
ผลกระทบที่พบเห็น
สิ่งอำนวยความสะดวก