สถานที่ตั้ง

จังหวัด ราชบุรี อำเภอ อำเภอจอมบึง ตำบล จอมบึง 70150

ประเภทสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ

ถ้ำ

ความสำคัญ/ลักษณะของสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ

           จุดเด่นและเป็นจุดที่น่าสนใจ คือ ความงดงามภายในถ้้าจอมพล ที่แม้ว่าจะเล็ก และไม่ลึกมากนัก แต่หินงอกหินย้อยภายในถ้้าจะมีความงดงามแปลกตา ลักษณะของหินงอก หินย้อยจะคล้ายม่านน้้าตกขนาดใหญ่ หรือเครื่องประดับยศจอมพล บางส่วนคล้ายวิกผมยาว หรือเป็นซุ้มคล้ายกับถ้้าเอสกิโม เพราะมีสีขาวสวย ตัวถ้้าไม่ยาวใหญ่ ลึกเข้าไปประมาณ 240 เมตรด้านในสุดของถ้้าจอมพลเป็นที่ประดิษฐาน พระพุทธรูปปางไสยาสน์ และพระพุทธรูปยืน เป็นที่สักการะของชาวบ้าน และนักท่องเที่ยว

ตำนานความเชื่อ

-

ประวัติศาสตร์ และโบราณคดี

ประวัติกำรศึกษำทำงโบรำณคดีและหลักฐำนทำงโบรำณคดีที่พบ
           เดิมมีชื่อว่า “ถ้้ามุจลินท์” อันไปเกี่ยวข้องกับเรื่องราวของพุทธประวัติ เรื่องพญานาค และสระน้้า ชุมชนเข้าใจว่าเดิมนั้น มีสระน้้ามีพญานาคใต้บาดาล จึงตั้งชื่อว่า ถ้้ามุจลินท์ ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ให้ความหมายว่าชื่อสระใหญ่ในป่าหิมพานต์ ขอบสระประกอบด้วยต้นจิกเมื่อปี พ.ศ.2438 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถได้เสด็จประพาสถ้้านี้ทรงโปรดปรานความงามของถ้้า จึงทรงพระราชทานนามถ้้าใหม่ว่า “ถ้้าจอมพล” ภายในถ้้ามีหินงอกหินย้อยที่งดงาม มีฝูงค้างคาวอาศัยอยู่โดยค้างคาวจะบินออกจากถ้้าบริเวณช่องโหว่เพดานถ้้า และเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธไสยาสน์ขนาดกลาง บริเวณหน้าถ้้าจอมพลเป็นสวนรุกขชาติ ส้าหรับพักผ่อนหย่อนใจ

ลักษณะปัจจัยแวดล้อมทางกายภาพ

           หินบริเวณนี้เป็นหินปูน หินปูนเนื้อโดโลไมต์ หินโดโลไมต์ สีเทาถึงเทาเข้ม มีหินเชิร์ตเป็นกระเปาะแทรกสลับด้วยหินทราย และหินดินดาน พบซากฟูซูลินิด แบรคคิโอพอด ปะการังแอมโนนอยด์ และไครนอยด์ ยุคเพอร์เมียน ชุดกลุ่มหินราชบุรี (ประมาณ 245-286 ล้านปี)
การเกิดของถ้้า เกิดจากการกัดเซาะของน้้าใต้ดินที่ไหลผ่านเป็นเวลานานท้าให้เกิดเป็นโพรงลึกเข้าไปในชั้นดิน น้้าที่มีคาร์บอนไดออกไซด์ละลายอยู่กลายเป็นกรดคาร์บอนิกละลายเอาสารประกอบในหินปูนออกมาเป็นสารแคลเซียม เมื่อน้้าระเหยไปจึงปล่อยให้สารประกอบที่ละลายมานั้น สลายตัวแล้วพอกจับตัวกันตามเพดานผนัง และพื้นถ้้า คราบหินปูนที่ย้อยลงมาจากเพดานถ้้าเรียกว่า หินย้อย คราบหินปูนที่งอกจากพื้นถ้้าไปหาเพดานถ้้า เรียกว่า หินงอก หินย้อย และหินงอกนานเข้ามาบรรจบกันเกิดลักษณะคล้ายเสา เรียกว่า เสาหินย้อยถ้้ามีความกว้างประมาณ 30 เมตร ความยาวประมาณ 240 เมตร สูง 25 เมตร เป็นถ้้าที่มีหินงอกหินย้อยวิจิตรงดงามชวนชมอยู่หลายแห่ง

ลักษณะปัจจัยแวดล้อมทางชีวภาพ

           ถ้้าจอมพลอยู่ในบริเวณสวนรุกขชาติถ้้าจอมพล พันธุ์ไม้ส่วนใหญ่เป็นไม้ป่าเบญจพรรณบนภูเขาหินปูน เช่น ประดู่ มะค่าโมง สัก แดง เป็นต้น ปัจจุบันสวนรุกขชาติถ้้าจอมพลได้กลายเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจของประชาชนทั่วไป

ประเภทการใช้ประโยชน์

การใช้ประโยชน์ที่ดิน
          การใช้ประโยชน์ที่ดินในต้าบลจอมบึง อ้าเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี ประมาณร้อยละ 13 และร้อยละ 67 เป็นที่อยู่อาศัยและเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ตามล้าดับ พื้นที่ป่าไม้ เหลือเพียงประมาณร้อยละ 14 ของพื้นที่

โครงการพัฒนา

การบริหารจัดการและการมีส่วนร่วมของชุมชน
          ขณะนี้ ถ้ำจอมพลตั้งอย่ใู นเขตพื้นที่อนุรักที่ 10 อำเภอบา้ นโปง จังหวัดราชบุรี แต่ขณะนี้ ทางเทศบาลได้ขอเข้ามาจัดการตัวถ้ำ มีการเก็บค่าธรรมเนียมเข้าชม ภายในตัวถ้ำไม่ได้รับการดูแลเท่าที่ควร มีสิ่งปฏิกูลและเศษขยะภายในถ้ำ มีพระสงฆ์ 1 รูป และชาวบ้าน 1 คน ที่เข้ามาปฏิบัติกิจสงฆ์ ขายดอกไม้ ธูปเทียนให้กับผู้มาเยือนที่เข้ามาสักการะพระพุทธรูปในถ้ำ สภาพถ้ำค่อนข้างเป็นที่น่ากังวลทั้งเรื่องความสะอาดและการที่ถ้ำเสียสภาพตามธรรมชาติไปค่อนข้างมาก และหากประเมินจากตัวเลขนักท่องเที่ยวที่ลดลงตามลำดับ ตั้งแต่ปี2556- 2558 จาก 18,193 , 16,244 และ 9,920 คน ตามลำดับ อาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่เกิดจากความสวยงามและความสะอาด หรือปัจจัยอื่น ๆ เกี่ยวกับถ้ำจอมพลลดลง ดังนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นทางสำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ที่ 10 อำเภอบ้านโปง จังหวัดราชบุรี วัด เทศบาล หรือแม้แต่สถาบันการศึกษาในพื้นที่ ควรที่จะมีการปรึกษาหารือถึงแนวทางการอนุรักษ์ และการใช้ประโยชน์ถ้ำอย่างยั่งยืน

ข้อเสนอแนะ
          ถ้ำจอมพลมีฝูงลิงอาศัยอย่มู ากจึงควรระวังลิงฉกฉวยอุปกรณ์ต่าง ๆ บางบริเวณของถ้ำไฟฟ้าชำรุดไม่สามารถใช้การได้มานานและไม่มีการปรับปรุง มีนักท่องเที่ยวมาเยี่ยมชมจำนวนมากจึงควรปรับปรุงบันไดทางลงถ้ำให้อยู่ในสภาพดี บริเวณปากทางมีกลิ่นขี้ค้างคาวแรงมาก ที่สำคัญปัจจุบันถ้ำจอมพลไม่มีเจ้าหน้าที่ในการดูแลรักษา มีเพียงผู้มาหารายได้ ทำให้ถ้ำจอมพเสื่อมโทรมลงไปมาก อีกทั้งยังเคยเกิดแผ่นดินไหวเมื่อปีพ.ศ. 2528 เกือบทุกส่วนในถ้ำจึงเต็มไปด้วยฝุ่นละออง ยกเว้นด้านในสุดของถ้ำที่มีปล่องแสงและพระพุทธรูปประดิษฐานอยู่ โดยช่วงที่แสงสวยงามที่สุดประมาณ 13:00 - 14:00 น.

สิ่งก่อสร้างและสิ่งอำนวยความสะดวก

สิ่งก่อสร้างและการบริการ
          บริเวณพื้นที่รอบตัวถ้ำเป็นสวนรุกขชาติ เป็นที่ร่มรื่นและเป็นสถานที่พักผ่อนของคนทั้งในอำเภอจอมบึงและผู้ที่มาเยือน มีลานจอดรถและห้องน้ำบริการสำหรับผู้มาเยือน
          นอกถ้ำบริเวณที่จอดรถซึ่งอยู่ในพื้นที่ด้านหน้าของสวนรุกขชาติ ขึ้นอยู่กับ สำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ที่ 10อำเภอบ้านโป่ง   จังหวัดราชบุรี ทางเทศบาลได้ขอเข้ามาปรับปรุงพื้นที่ตัวถ้ำจอมพล มีบันไดปูนไปจนถึงหน้าปากถ้ำ ปากถ้ำมีประตูปิดเปิดเป็นเวลา เนื่องจากบริเวณนั้นมีลิงอาศัยอยู่มาก จากหน้าปากประตูถ้ำมีบันไดไม้ลงไปในตัวถ้ำ
          ภายในถ้ำภายในถ้ำ ในช่วงแรกจากปากถํ้ามีบันไดไม้ลงไปถึงโถงถํ้า ภายในโถงถํ้าไม่มีการแบ่งเขตแนวการเดินชมของนักท่องเที่ยว มีไฟส่องสว่างภายในถ้ำที่ไม่เป็นระเบียบ นอกจากนี้ภายในถ้ำ มีพระพุทธรูปต่าง ๆมากมาย และมีพระสงฆ์ มารับศรัทธาจากนักท่องเที่ยว จึงมีการจุดธูปเทียนในถ้ำ และมีการทิ้งชิ้นส่วนต่าง ๆเช่น ดอกไม้ ธูปเทียน ภายในถ้ำ

ข้อมูลทางสถิติ
ระดับความสำคัญของแหล่งธรรมชาติประเภทถ้ำ
- ไม่มีรูปภาพ -